Masz za sobą 10 lat pracy i zakładasz, że skoro zebrałeś część wymaganego stażu, ZUS wypłaci ci proporcjonalną część minimalnej emerytury? Tak to nie działa. Poniżej progu stażu nikt nie dopłaca ani złotówki, a dekada pracy za najniższą krajową na etacie daje około 300–350 zł emerytury miesięcznie.
Połowa stażu to nie połowa minimum
To przekonanie słyszałem wiele razy, najczęściej od osób tuż przed wiekiem emerytalnym. Rozumowanie wydaje się logiczne. Minimalna emerytura wynosi dziś 1978,49 zł brutto, czyli około 1800 zł na rękę, a żeby ją dostać, trzeba mieć minimalny staż pracy zależny od płci. Skoro mam połowę wymaganych lat, dostanę połowę kwoty.
Problem w tym, że minimalna emerytura nie jest stawką za każdy przepracowany rok. To gwarancja: jeśli ktoś ma pełny wymagany staż, a jego składki dają mniej niż minimum, świadczenie zostaje podniesione do tej kwoty. Kto progu nie osiągnie, traci gwarancję w całości. Nie ma połowy, ćwiartki ani żadnej innej części.
Brak jednego roku działa więc tak samo jak brak dziesięciu. W obu przypadkach emerytura jest liczona wyłącznie z tego, co faktycznie wpłynęło na konto w ZUS.
Ile naprawdę wychodzi po 10 latach za najniższą krajową?
Weźmy kobietę w wieku 60 lat, która przez 10 lat pracowała na umowie o pracę i zarabiała najniższą krajową. Wymaganego stażu nie ma, więc ZUS policzy świadczenie tylko z jej składek. Wynik to około 300–350 zł miesięcznie.
Ta kwota dobrze pokazuje skalę rozczarowania. To mniej więcej trzy razy mniej niż połowa z 1978,49 zł, na którą wiele osób po cichu liczy. Przy wyższej pensji składki byłyby większe i emerytura też, ale przy najniższej krajowej i krótkim stażu zebrany kapitał po prostu jest skromny.
Z czego ZUS składa wysokość emerytury
Sam ZUS wskazuje trzy elementy, od których zależy świadczenie:
- zwaloryzowany kapitał początkowy, czyli wyliczona przez ZUS szacunkowa kwota składek za pracę sprzed 1 stycznia 1999 roku,
- środki zapisane na subkoncie, czyli składki gromadzone przez lata i waloryzowane,
- średnie dalsze trwanie życia, czyli przeciętna liczba miesięcy życia po przejściu na emeryturę.
Zebrany kapitał rozkłada się na tyle miesięcy, ile według statystyk zostało do przeżycia. Im mniej lat ze składkami, tym mniejsza pula do podziału. Nie ma tu żadnego bonusu za to, że ktoś „prawie” zebrał wymagany staż.
Jeśli pracowałeś przed 1999 rokiem, te lata liczą się przez kapitał początkowy. Dlatego warto upewnić się, że ZUS ma je udokumentowane, bo bez tego część twojej pracy w ogóle nie trafi do wyliczenia.
Kto ląduje poniżej progu stażu?
Pod progiem lądują najczęściej osoby, które późno zaczęły pracować na umowie, miały długie przerwy w zatrudnieniu albo przez część życia pracowały bez odprowadzanych składek. Próg jest inny dla kobiet i dla mężczyzn. Kto ma choć trochę mniej lat, niż wymaga jego płeć, dostaje emeryturę wyliczoną ze składek, nawet jeśli wynik jest bardzo niski.
Jeśli zbliżasz się do wieku emerytalnego, a staż masz krótki, policz dokładnie, ile lat ci brakuje. Przy niewielkiej różnicy dodatkowe lata pracy mogą przesądzić o tym, czy obejmie cię gwarancja minimalnej emerytury, czy zostaniesz z kwotą rzędu kilkuset złotych. Sam sprawdziłbym to kilka lat wcześniej, a nie tuż przed złożeniem wniosku, bo wtedy jest jeszcze czas na decyzję.
